Της Margot Wallstrοm - Επιτρόπου και αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αρμόδιας για τις διοργανικές σχέσεις και τη στρατηγική επικοινωνίας
Πριν από 50 χρόνια, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων 6 δυτικοευρωπαϊκών χωρών συναντήθηκαν στο Καπιτώλιο στη Ρώμη για να υπογράψουν την ιδρυτική πράξη των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η οποία είναι ευρέως γνωστή ως συνθήκη της Ρώμης. Εκείνη τη χρονική στιγμή δεν θα μπορούσαν να γνωρίζουν ότι, στις επόμενες πέντε δεκαετίες, 21 γειτονικές τους χώρες θα επέλεγαν επίσης να προσχωρήσουν στη «λέσχη» τους, φθάνοντας στο συνολικό αριθμό των 27 μελών.
Μια σειρά εκδηλώσεων για τον εορτασμό των 50ών γενεθλίων –συναυλίες, συνέδρια, ποδοσφαιρικοί αγώνες, φεστιβάλ- θα διοργανωθούν σε ολόκληρη την Ευρώπη πριν, κατά τη διάρκεια, και μετά την επέτειο της ημερομηνίας της επίσημης τελετής υπογραφής. Οι εορταστικές εκδηλώσεις θα κορυφωθούν στις 24-25 Μαρτίου, όταν οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα συγκεντρωθούν στη γερμανική πρωτεύουσα για να προβούν στη διακήρυξη του Βερολίνου, με την οποία θα παρουσιάσουν το όραμά τους για τα επόμενα 50 χρόνια της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Στη Ρώμη, περίπου διακόσιοι νέοι θα συζητήσουν σχετικά με το μέλλον της Ε.Ε. σε μια μεγάλη σύνοδο κορυφής της νεολαίας.
Τα 50ά μας γενέθλια είναι η στιγμή για να γιορτάσουμε τα επιτεύγματα του παρελθόντος και να προχωρήσουμε, με βάση τα επιτεύγματα αυτά, προς όφελος μιας νέας γενιάς Ευρωπαίων. Εν τούτοις, όπως με οποιαδήποτε γενέθλια, θα πρέπει να υπάρξει χρόνος για περισυλλογή και χρόνος για εορτασμό. Καθώς η Ε.Ε. μεγαλώνει σε ηλικία και εμφανίζονται νέες προκλήσεις, οι προτεραιότητες αλλάζουν. Πράγματι, η ίδια η λογική της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης αλλάζει. Συνεπώς, είναι απολύτως φυσιολογικό να έχουν οι νέες γενιές ριζικά διαφορετική αντίληψη της Ευρώπης από εκείνη που είχαν οι ιδρυτές της. Ο Jean Monnet, ο Robert Schuman και οι σύγχρονοί τους είδαν την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση ως μέσο αποφυγής ενός φαινομενικά αναπόφευκτου νέου πολέμου. Αυτό είναι σοβαρό επιχείρημα, το οποίο εξακολουθεί να είναι έγκυρο, σε μια ήπειρο η οποία επί αιώνες υπήρξε θέατρο πολέμων και όπου η ειρήνη ακόμα και σήμερα δεν αποτελεί τον κανόνα, εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης. Δεν πρέπει, ωστόσο, να θεωρήσουμε το επιχείρημα αυτό δεδομένο. Χρειαζόμαστε ένα εξίσου σοβαρό επιχείρημα για τους Ευρωπαίους του αύριο. Ο καθηγητής της Οξφόρδης Timothy Garton Ash πρόσφατα έγραψε ότι η Ευρώπη είναι 27 κράτη-μέλη που αναζητούν μια νέα ιστορία. Πράγματι, πιστεύω ότι η Ε.Ε. έχει ιστορία, έχει ταυτότητα, αλλά είναι αλήθεια ότι αυτές έχουν καταστεί τελευταία λίγο ασαφείς. Η Ε.Ε. είναι «σε κίνηση», αλλά θα πρέπει να αποφασιστεί προς ποια ακριβώς κατεύθυνση.
Επιτεύγματα και προκλήσεις
Η Ευρώπη είναι και πάντα ήταν μια «Ευρώπη αποτελεσμάτων». Η Ε.Ε. έφερε ελευθερία, ειρήνη και ευημερία σε μισό δισεκατομμύριο ανθρώπους. Σε 50 χρόνια από τον τελευταίο παγκόσμιο πόλεμο, η Ευρώπη έφθασε σε μια κατάσταση ειρηνικής συνύπαρξης και δεν χωρίζεται πλέον τεχνητά μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Η διεύρυνση της Ευρώπης σε 27 χώρες εξαίρει τη σταθερότητα των ευρωπαϊκών αξιών και τα διδάγματα που έχουμε αποκομίσει από το παρελθόν. Εχουμε ενιαία αγορά, κοινό νόμισμα –το οποίο μοιράζονται 13 κράτη-μέλη– και είμαστε μία από τις μεγαλύτερες εμπορικές δυνάμεις στον κόσμο. Με τη μοναδική «ήρεμη» δύναμή της, η Ευρωπαϊκή Ενωση χαίρει μεγάλου σεβασμού στη διεθνή σκηνή και είναι σε θέση να ασκεί αποφασιστική επιρροή σε παγκόσμια γεγονότα.
Η Ε.Ε. έχει βελτιώσει την ποιότητα ζωής, εργασίας και εκπαίδευσης. Δημιουργήσαμε έναν «ευρωπαϊκό τρόπο», όχι αμερικανικό, ρωσικό ή κινεζικό: μια κοινωνική οικονομία της αγοράς που έχει γενικό στόχο της τη βιώσιμη ανάπτυξη: αποδεικνύοντας ότι η οικονομική ανάπτυξη μπορεί να συνδυαστεί με την κοινωνική ασφάλεια και την προστασία του περιβάλλοντος. Η Ευρώπη δεν είναι απλά μια αγορά. Σ’ αυτήν οφείλουμε την ισότητα των φύλων, τις πολιτικές κατά των διακρίσεων και την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου και του πολίτη. Εν ολίγοις, για πολλούς Ευρωπαίους, η Ενωση έφερε την ελπίδα και δημιούργησε ευκαιρίες.
Αυτά τα επιτεύγματα είναι πράγματι όλα αξιόλογα, πολύ καλύτερα απ’ ό,τι θα μπορούσαν να φανταστούν οι ιδρυτές της Ευρώπης, αλλά δεν αρκούν για να αντικρούσουν την άποψη, που συζητείται σε ορισμένους κύκλους, ότι η Ε.Ε. εξαντλεί το δυναμικό της. Για ορισμένους, η Ευρώπη είναι μια ήπειρος που αναζητεί ένα σκοπό, που δεν ξέρει ποιο θα είναι το επόμενο βήμα της. Η εντύπωση αυτή οφείλεται, φυσικά, εν μέρει στο αδιέξοδο που προέκυψε με το σχέδιο συνθήκης για τη θέσπιση Συντάγματος, το οποίο θα παρείχε στην Ε.Ε. πιο αναγνωρίσιμη παρουσία στη διεθνή σκηνή, πιο εξορθολογισμένη διαδικασία λήψης αποφάσεων και πιο διαφανείς διαδικασίες, επιτρέποντας έτσι στους Ευρωπαίους πολίτες να έχουν καλύτερη θεώρηση για τη «δική τους» Ε.Ε.
Επαναδρομολόγηση των θεσμών
Η Ε.Ε. έχει κάνει και εξακολουθεί να κάνει πολλά με βάση τις υπάρχουσες συνθήκες, οι οποίες αναθεωρήθηκαν την τελευταία φορά στη Νίκαια το 2000. Οι επικριτές επισημαίνουν ότι αυτό είναι ένα θαυμάσιο επιχείρημα «κατά» του Συντάγματος. Αν και όπως λέει μια λαϊκή ρήση «αν κάτι δεν χαλάσει, μην το διορθώσεις», ωστόσο έτσι δεν βελτιώνεται τίποτα, και είναι γεγονός ότι η Ε.Ε. θα μπορούσε να λειτουργήσει πολύ καλύτερα. Για να δώσουμε ένα παράδειγμα: ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί σήμερα η Ε.Ε. μοιάζει με μια ευτραφή κυρία η οποία προσπαθεί να χωρέσει σ’ ένα πολύ στενό φόρεμα.
Σ’ ένα παγκοσμιοποιημένο κόσμο, τα κράτη-μέλη έχουν πολλά να κερδίσουν αν συγκεντρώσουν από κοινού τους πόρους τους. Είναι σαφές ότι 27 κράτη-μέλη που δραστηριοποιούνται μαζί είναι πολύ καλύτερα εξοπλισμένα ώστε να αντιμετωπίσουν τις σημαντικές προκλήσεις του 21ου αιώνα –νέες απειλές που συνδέονται με την αύξηση της παγκόσμιας τρομοκρατίας, εξασφάλιση ασφαλών ενεργειακών πηγών, ενίσχυση της κρατικής μηχανής, επίλυση διαφορών– αλλά χρειάζονται το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο για να το πράξουν. Τυχόν περαιτέρω διεύρυνση συνδέεται επίσης με αυτό.
Η Ευρώπη αξίζει μια δεύτερη ευκαιρία. Εκείνο που σίγουρα «δεν» αξίζει είναι μια δεύτερη αποτυχία. Εάν αποτύχουμε ξανά, η Ευρώπη θα καταστεί μια Ευρώπη δύο ταχυτήτων, μια Ευρώπη πολλών ταχυτήτων. Η Ενωση θα χάσει την ψυχή της· η εύθραυστη ταυτότητά της δεν θα επιβιώσει. Το 2007, έτος κατά το οποίο γιορτάζουμε τα επιτεύγματα των τελευταίων 50 χρόνων και ατενίζουμε τα επόμενα πενήντα χρόνια, είναι το ενδεδειγμένο έτος για να βρούμε λύση στο συνταγματικό αδιέξοδο. Αλλά πρέπει να δείξουμε ότι έχουμε λάβει το μήνυμα – γι’ αυτό πρέπει να εστιάσουμε την προσοχή μας στην εισαγωγή καινοτόμων στοιχείων στη νέα συνθήκη: να ανταποκριθούμε σε προκλήσεις όπως οι κλιματικές αλλαγές, η ενεργειακή ασφάλεια, η μετανάστευση. Πρέπει ακόμη να προσπαθήσουμε να διατηρήσουμε τις κυριότερες καινοτομίες που αυξάνουν τη διαφάνεια και την ευθύνη της Ε.Ε. έναντι των πολιτών – πρωτοβουλία των πολιτών, έλεγχος της επικουρικότητας για τα εθνικά Κοινοβούλια. Τελευταίο αλλά εξίσου σημαντικό: πρέπει να καθιερωθεί το νέο δημοκρατικό δικαίωμα των Ευρωπαίων πολιτών – το δικαίωμα να ενημερώνονται και να εκφράζουν τις απόψεις τους.
Χάραξη μακρόπνοης ενεργειακής πολιτικής
Ποιο είναι λοιπόν το όραμα για τα επόμενα 50 χρόνια; Η ευρωπαϊκή διάσταση θα γίνεται όλο και πιο σημαντική με την πάροδο του χρόνου. Ο 21ος αιώνας μάς επιφυλάσσει πολλές προκλήσεις. Μαζί μπορούμε να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικότερα αυτές τις προκλήσεις. Η διακήρυξη του Βερολίνου θα δώσει ένα τόσο φιλόδοξο όσο και ρεαλιστικό πολιτικό μήνυμα, σχετικά με την Ευρώπη την οποία επιθυμούμε για τον επόμενο μισό αιώνα.
Η κύρια πρόκληση που αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι η ανάγκη να εξοπλίσουμε τους Ευρωπαίους για την παγκοσμιοποίηση. Η παγκοσμιοποίηση έχει κερδισμένους και χαμένους. Αυτό είναι ίσως ένα κλισέ, ωστόσο δεν παύει να είναι η αλήθεια. Για να λειτουργήσει επιτυχώς στην παγκόσμια οικονομία και να επιτύχει τα ποσοστά ανάπτυξης που απαιτούνται προκειμένου να διατηρήσει το σημερινό της βιοτικό επίπεδο, η Ευρώπη πρέπει να προσπαθήσει περισσότερο ώστε να αξιοποιήσει το δημιουργικό της δυναμικό και την ικανότητά της να μετατρέπει τη γνώση σε προϊόντα, υπηρεσίες και νέα επιχειρηματικά μοντέλα υψηλής ποιότητας, για τα οποία υπάρχει έντονη παγκόσμια ζήτηση. Αλλά η Ευρώπη πρέπει επίσης να προστατεύσει τους πολίτες της από τις αρνητικές συνέπειες της παγκοσμιοποίησης και όχι να τους εγκαταλείψει. Θεωρώ ότι η αλληλεγγύη και η απουσία διακρίσεων αποτελούν και αυτές βασικές ευρωπαϊκές αξίες και η σπουδαιότητά τους θα πρέπει να τονιστεί τα επόμενα χρόνια.
Η ενεργειακή ασφάλεια και η ενεργειακή απόδοση είναι από τα βασικά σημεία του προγράμματος της Ε.Ε. το 2007. Η αύξηση των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, η όλο και αυξανόμενη εξάρτηση της Ε.Ε. σε λίγους εξωτερικούς προμηθευτές και η απειλή των κλιματικών αλλαγών μπορούν να επηρεάσουν και θα επηρεάσουν την καθημερινότητα των Ευρωπαίων πολιτών. Και είναι αδύνατον να αντιμετωπίσουμε αυτές τις προκλήσεις αποκλειστικά σε εθνικό επίπεδο. Ολες οι ενδείξεις μάς οδηγούν στη χάραξη μιας μακρόπνοης ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής.
Συμμετοχή των πολιτών
Οσο αποτελεσματική και αν είναι η Ενωση, όσο σημαντικά και αν είναι τα όργανα και η «ευρωπαϊκή διάσταση», θα είναι δύσκολο να πείσουμε τους Ευρωπαίους πολίτες εάν δεν κάνουμε τον απαιτούμενο διάλογο με αυτούς. Η εποχή της ολοκλήρωσης που αποφασίζεται από μια ελίτ έχει παρέλθει. Μια Ευρώπη που θα βασίζεται στους πολίτες της είναι μια Ευρώπη με γερά θεμέλια. Η Ευρώπη είναι ένα σχέδιο που βασίζεται στη δημοκρατία, και ως εκ τούτου απαιτεί την ενεργό συμμετοχή των πολιτών της: με συμμετοχή στις ευρωπαϊκές εκλογές και αναζήτηση άλλων μέσων συμμετοχής, η φωνή των πολιτών πρέπει να ακούγεται.
Υπάρχουν ήδη ορισμένα εξαιρετικά ευρωπαϊκά προγράμματα εθελοντικής συμμετοχής για να αξιοποιηθεί το τεράστιο διαθέσιμο δυναμικό. Σ’ αυτά περιλαμβάνονται η «Ευρωπαϊκή εθελοντική υπηρεσία», που ισχύει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή από το 1996 και απευθύνεται σε νέους ηλικίας 18-25 χρόνων, και το «Ευρωπαϊκό σώμα εθελοντών ανθρωπιστικής βοήθειας», τα μέλη του οποίου παρέχουν ανεκτίμητη ανθρωπιστική βοήθεια σε τρίτες χώρες που έχουν ανάγκη. Εν τούτοις, παρά το εξαιρετικό έργο που παράγουν αυτές οι οργανώσεις, πιστεύω ότι το πλήρες δυναμικό του ευρωπαϊκού τομέα εθελοντισμού παραμένει κατά μεγάλο μέρος ανεκμετάλλευτο. Οραματίζομαι ένα μεγάλο «Σώμα ευρωπαϊκής αλληλεγγύης». Ο κινητήρας της Ευρώπης δεν χάλασε, αλλά σαφώς δεν λειτουργεί σε πλήρη ισχύ. Οσο η Ε.Ε. λειτουργεί λιγότερο δημοκρατικά και λιγότερο αποτελεσματικά από ό,τι θα μπορούσε, οι προσπάθειές μας να θεσπίσουμε τις πολιτικές που αναμένουν οι πολίτες μας δεν θα είναι ποτέ απολύτως πειστικές. Δεν μπορούμε να χτίσουμε την Ευρώπη του αύριο με τα εργαλεία του χθες.
Πηγή: www.kathimerini.gr